De Week Zonder Vlees is een aangewezen kans om meer te leren over de beweegredenen van vegetariërs en veganisten in hun dieetkeuze. Niet alle vegetariërs en veganisten hebben uiteraard dezelfde overtuiging of motivatie, maar de voornaamste argumenten zijn onder te verdelen in duurzaamheid, gezondheid en ethiek. In dit artikel legt Marnix Princen de focus op ethiek.
Voor de duidelijkheid: een vegetariër eet geen vlees, maar sluit de consumptie of het gebruik van andere dierlijke producten niet uit. Een veganist sluit consumptie en gebruik van dierlijke producten wel volledig uit. Een pescotariër volgt dezelfde regels als een vegetariër, maar eet wel vis en schaaldieren. De in Nederland dominante ideologie over de consumptie en het gebruik van dierlijke producten wordt carnisme genoemd. Dit is de term die gebruikt wordt voor hen die consumptie en gebruik van dierlijke producten steunen.
Pythagoras
Kritiek op carnisme bestaat al duizenden jaren en is wereldwijd binnen allerlei culturen ontstaan. Zo weigerden verschillende filosofische/religieuze groeperingen in het Indisch subcontinent al sinds de 6e eeuw voor Christus dieren te consumeren. In wat we de ‘Westerse filosofische traditie noemen’ formuleerden de volgelingen van de filosoof Pythagoras, die vandaag vooral bekend is als wiskundige, als eersten het centrale ethische argument tegen de consumptie van vlees. Zij geloofden dat elk wezen met de capaciteit tot pijn nooit onnodig zou hoeven lijden. Aangezien het mogelijk is voor mensen om een gezond dieet te hebben zonder dieren te doden, is er geen reden om een dier te doden voor voedsel.
De filosofische school van Pythagoras bleek minder populair dan zijn wiskundig werk. Al waren sommige vroeg-christelijke bewegingen veganistisch, vegetarisch of pescotarisch, in de Middeleeuwen kon nagenoeg de hele Europese samenleving als carnistisch bestempeld worden. Toch bleef er een bepaald respect voor vegetariërs en veganisten.Zo werd onthouding van vleesconsumptie vaak toegeschreven aan heiligen als indicator van hun vreedzaamheid. Ook volgen verschillende monnikenordes zoals de Benedictijnen en Franciscanen vaak een pescotarisch dieet. Onder katholieken is vis eten op vrijdag nog steeds goed gebruik.
Moreel kader
De Australische ethicus Peter Singer is de invloedrijkste levende filosoof op het gebied van vleesconsumptie. Hij bouwt zijn argumenten op ‘Utilisme’. Utilisme is de ethische theorie die stelt dat de juiste handeling altijd de handeling is die geluk en welzijn maximaliseert en pijn en lijden minimaliseert. Dieren kunnen pijn voelen. Daarom moet hun welzijn meegenomen worden in de beoordeling of een handeling ethisch juist is. Effectief is dit hetzelfde argument dat de volgelingen van Pythagoras al hanteerden, maar nu onderbouwd met een compleet moreel kader dat breder toepasbaar is.
Utilisme gaat uit van een bepaalde berekening waar verschillende uitkomsten van geluk en lijden in meegenomen worden. Er zijn situaties te bedenken waarbij het doden van een dier wél ethisch is. Bijvoorbeeld ter verdediging of ter voorkoming van hongersnood. De vraag die overblijft is hoeveel geluk we genereren met vleesconsumptie en hoeveel lijden we veroorzakenmet de vleesindustrie. In Nederland alleen worden er elke dag gemiddeld meer dan 1,7 miljoen landdieren geslacht. Dit betekent dat er elk jaar voor elke Nederlander zo’n 34 dieren worden gedood. In hoeveelheid lijden per wezen is dit enorm.
Intensiteit van lijden
Dan is ook de intensiteit van het lijden relevant voor de berekening. Als voorbeeld de koe. Er is namelijk veel onderzoek gedaan naar de emoties van koeien, vooral met de insteek om de kwaliteit van melk en vlees te garanderen. Koeien zijn sociale dieren die nauwe banden met soortgenoten op kunnen bouwen. In de natuur leven koeien zo’n 20 jaar en houden hun kalveren de eerste 6 tot 10 maanden bij zich, waarna ze later in contact blijven als onderdeel van de kudde. In de Nederlandse melkindustrie is het de norm om kalveren eerder weg te halen, soms direct na de geboorte. Melkkoeien zijn ook herhaaldelijk onderhevig aan geforceerde zwangerschappen. Ook is het leven van een koe verder niet te benijden. Zo’n 30% van de koeien verblijft het hele jaar op stal
Daarom vegetariër
Een eerlijke weging van het leven lang lijden van miljoenen dieren tegenover de luxe van het genot van vleesconsumptie resulteert in de conclusie dat vleesconsumptie niet te verantwoorden is. Er is genoeg ander lekker eten om van te genieten, maar deze dieren hebben maar één leven.
Lees meer
We begonnen deze Week zonder vlees met een gezond en goedkoop recept voor bloemkoolsoep met kaas. Stella Ruisch verwerkte eerder bloemkool in een heerlijke vegaburger en Karin de Lange kookt kleurrijk en vegetarisch uit het hoofd. Brigitte Leferink schreeft eerder Welkom in de wereld van veganistisch koken. Meer lezen van Marnix? Hij las Even tussen Mij en Mij. Hoe je je eigen denken onderzoekt en schreef daarover Je eigen denken onderzoeken. Hoe doe je dat?.Hij legde het fenomeen 6-7 uit en blikte terug op 30 jaar Pokémon.
