Ik heb op mijn mobiel 1794 foto’s staan. Op mijn computer staan er ruim 17.000. Ik denk dat met mij velen zo’n overdaad aan foto’s hebben. Sinds we met onze mobiele telefoons kunnen fotograferen, kunnen we op elk moment vastleggen wat we willen. En er is zoveel wat we willen bewaren en terug willen zien. Maar wat is een herinnering en wat is eigenlijk een herinnering aan een vaak bekeken foto? En is het erg als onze herinneringen vooral uit foto’s bestaan?
Driedubbel leven
Belangrijke momenten willen we vasthouden. Vroeger liet wie geld had, zijn portret schilderen. Toen de fotografie uitgevonden werd, kregen we fotostudio’s om ons zelf en familie vast te leggen. Bij bruiloften legde een fotograaf het evenement vast. De foto’s werden in een album geplakt. Vakanties werden vastgelegd met filmpjes van 36 foto’s per keer, waarvan de helft bewogen of onscherp. De overgebleven foto’s belandden, met geluk en genoeg tijd, ingeplakt in een album. Nu kunnen we met behulp van onze eigen telefoons en die van anderen elk moment bewaren. We leven ons leven driedubbel. De echte versie, die van onze eigen foto’s en die via anderen gemaakt.
Vluchtig
Het leven bestaat uit vluchtige momenten. Onze foto’s lijken die momenten vast te leggen. Maar is dat zo? ik ben al eens door de druk op een verkeerde knop een half jaar foto’s kwijt geraakt. Nu zijn door de overgang naar een nieuw toestel veel foto’s op een kaartje beland waarvan ik nu al niet meer weet waar dat kaartje is. Valt de telefoon in het water, raak je die kwijt, dan zijn vele momenten weg. Maar gelukkig hebben we nu Google die onze foto’s op een server bewaard. Hoeveel zal daar over honderd jaar nog van over zijn? In archieven en beeldbanken liggen nu nog veel papieren foto’s die de tijd weergeven. Kunnen we erop vertrouwen dat met steeds veranderende techniek onze digitale foto’s bewaard blijven? Wat als door oorlog datacenters vernietigd raken? De ‘çloud’ is alleen in naam een wolk. Helaas zijn die ‘wolken’ waar onze foto’s verblijven, kwetsbaar en daardoor ook vluchtig, net als ons leven.
Hebberig
In musea betrapte ik mij erop meer bezig te zijn met vast leggen wat ik mooi vond, dan tijd te nemen om te kijken. Al dat moois maakte me zo hebberig dat ik het allemaal wil bewaren zoals een eekhoorn nootjes sprokkelt voor de winter. Inmiddels heb ik een hele ‘kunstverzameling’ in foto’s. Sommigen zeggen me niets meer, anderen wel, maar heb ik vergeten maker en titel te bewaren. Nu doen die er niet toe voor de schoonheid of het bijzondere van een kunstvoorwerp, maar ik wil toch soms wel weten wie al dat moois gemaakt heeft. Zo hebberig ben ik dat ik ook alle mooie momenten in mijn tuin wil vastleggen door het seizoen heen. Ik wil geen moment van mijn leven, mijn familie en mijn omgeving missen. Maar ik hou ze voor mijzelf. Ik heb niet de behoefte om het met anderen te delen, overtuigd als ik ben dat die hun eigen mooie momenten vast leggen. Veel van wat we meemaken en fotograferen is eigenlijk hetzelfde wat we allemaal meemaken. Ik heb genoeg aan mijn eigen leven. Ik hoef niet via Facebook, Tiktok, YouTube en Instagram het moois van anderen ook mee te krijgen. Overdaad schaadt, vind ik. Ik ben alleen hebberig waar het mijn eigen leven betreft.
Geluk
Op sombere momenten of tijdens slapeloze nachten is mijn favoriete tijdverdrijf foto’s maken. Ik zie ons in de Zuid-Franse zon aan het strand, voor ons tentje, de taart aansnijden op een verjaardag. Ik zie onze kinderen opnieuw spelen na dertig jaar en vergelijk ze met onze kleinzonen die spelen in het nu. Alle foto’s stralen geluk uit, want wie gaat zichzelf huilend en somber fotograferen boven het schoonmaakteiltje of met de borstel in de hand de wc te lijf gaand? Voor mij werkt dat als troost: ik ben toch niet altijd ongelukkig geweest, ondanks fikse tegenslag, ziekte en gebrek aan geld. Aan mijn foto’s te zien, maakte dat niets uit. Ik was vaak ronduit gelukkig.
Verloren in honderden foto’s
Op je telefoon kun je albums maken door alle foto’s per moment te bundelen, per vakantie, per verjaardag en per dag zelfs. Toch wil ik mijn foto’s in mijn handen houden. Ze zijn er dan écht. Op een apparaat zijn ze minder echt voor mij. Ik probeer albums te laten printen, maar kom er vaak niet uit welke foto’s te kiezen. En welke albums maak ik dan? Vakanties, feesten, tochtjes, musea? Ik kan niet kiezen en raak verloren in de honderden foto’s. Gewoon inplakken doen we niet meer aan. Digitaal kan je een album maken waarin sommige foto’s klein en andere over een hele pagina vergroot worden. Teksten kunnen er bij, maar niet in het eigen handschrift. Toch een verlies, vind ik. Stapels dikke ouderwetse papieren albums liggen in kasten. Sommigen van het predigitale tijdperk. Gevuld met alle papieren foto’s die ik nog heb van het predigitale tijdperk, zo ongeveer tot eind jaren negentig. Toen was het nog gewoon om foto’s af te drukken. Inmiddels heb ik ook stapels lege albums om nog te vullen. Zal het er ooit van komen?
Digitale voordeeltjes
Waar ik enorm van geniet is om in te zoomen op mijn digitale foto’s en dan messcherp allerlei kleine details te kunnen zien die me op het moment zelf ontgingen. Zo voegen ze achteraf iets toe aan mijn ervaring van een voorbij moment. Fantastisch is ook dat ik vervolgens iets uit een foto dichterbij kan houden door de foto zo bij te snijden dat hetgeen ik wil zien groter en dichterbij is. Zo doen mijn ogen ook. Als ik kijk in de echte wereld ‘zoom’ ik in op een deel van wat ik zie en glijden mijn ogen naar andere delen van wat zich voor mijn ogen afspeelt. Midden in de nacht bij slapeloosheid of op een verloren moment buiten de deur, gebruik ik mijn foto’s om de tijd te verdrijven en geliefde momenten nog eens te bekijken. Ik maakte ooit voor slapeloze momenten een filmpje van een halve minuut van ruisende palmen in een botanische tuin. Dat filmpje zorgde dat ik vaak ‘zen’ voelde op zo’n moment.
Toch liever echt
Ik kijk graag en veel naar mijn foto’s. Daarvoor hoef ik niet in kasten te zoeken en in albums, maar gewoon een zoekwoord in te typen of een maand of jaartal en de foto’s komen tot leven. Dat doe ik op mijn telefoon. Het formaat van wat ik zie, is klein. Afgespeeld op een computerscherm of televisiescherm is het juist groot. Toch kan ik soms lang zoeken naar een foto die ik me herinner maar die zich niet in mijn ‘galerij’, op mijn tijdlijn of in een album op Google foto’s laat vinden. Dat leidt tot geïrriteerd scrollen. Vaak als ik familie of vrienden iets moois of opmerkelijks wil laten zien. Mijn geliefde kiest voor het vasthouden van een papieren foto. Ik ben het met hem eens. Dan bestaat dat moment pas echt! Maar mijn digitale leven wil ik ook niet missen.
Lees meer
Eerder schreef Karin de Lange Foto’s spelen met je herinnering. Stella Ruisch verzamelde de leukste filmpjes en foto’s uit quarantainetijd en droomt stiekem van een foto op canvas aan de muur. Karin had nachtmerries van een nieuwe telefoon, onder andere vanwege de foto’s die op de oude stonden. Carla ziet steeds meer op tegen het jaarlijkse moeder-dochteruitje, maar als ze de haar moeder met een lach op haar gezicht door de fotoalbums van de uitjes zie bladeren organiseert ze er toch weer een.
