Kijk eens: Ster van de film is… een boom

In de film Silent Friend van Ildikó Enyedi is de hoofdrol weggelegd voor een Gingko Biloba, een Japanse notenboom, uit 1832. De boom staat op de campus van de universiteit van Marburg. Door twee eeuwen heen volgen we de lotgevallen van twee studenten en één wetenschapper rond die boom. De wetenschapper is een Japanse neuroloog. Hij strandt in 2019 tijdens corona op de totaal verlaten campus. De film start met een introductie van zijn onderzoek. Dat bestaat uit het meten welke hersengebieden actief zijn als we iets nieuws leren. Na een etentje met studenten en collega-neurologen spuugt hij zijn hele maaltijd uit aan de voet van de Gingko. Dat is onze eerste kennismaking met deze ster en hoe de boom reageert op deze ‘gratis maaltijd’ ofwel de interactie tussen professor en boom.

Rode draad

Silent Friend heeft een unieke inhoud. Nog nooit legde een film zo de nadruk op onze omgang met de natuur en onze pogingen om die te begrijpen. Dat is de rode draad van deze film. Uiteindelijk zijn alle drie de personages in hun tijdvak bezig met het begrijpen hoe planten leven. Hebben ze emoties, ervaringen? Kunnen ze leren? Communiceren ze, niet alleen met ons maar ook met hun omgeving? We kijken door de ogen van Grete, de eerste vrouwelijke biologiestudente aan de Duitse universiteit van Marburg in 1908, door de ogen van Hannes in 1975 die zich verdiept in het plantenproject van een vriendin en tenslotte door de ogen van de Japanse professor in 2019 die de Gingko tot zijn onderzoeksproject maakt. Toch staat dit thema van omgang met de natuur aan de zijlijn.

Hoofdlijnen

Net als de ons omringende natuur vaak niet opvalt, is de natuur een zijlijn in de film maar tegelijkertijd de hoofdrol. Dat maakt Silent Friend in hoge mate intrigerend. De natuur verandert langzamerhand van bijrol naar hoofdrol. In 1908 is de Gingko het middelpunt van lotgevallen en belevingen van Grete. Hannes in 1975 rust vaak met zijn rug tegen de stam en ontmoet er zijn medestudenten. De boom vormt de achtergrond van zijn belevingen met medestudenten, drugs en liefde. Maar bij de professor promoveert de boom tot hoofdrol, terwijl het verhaal eigenlijk draait om de professor en de conciërge van de campus als twee eenzame zielen achtergebleven op de verlaten campus. Uit de stilte en het gebrek aan werk komt de professor ertoe met hulp van een plantenkundige wetenschapper onderzoek te doen naar de reacties van de Gingko op bijvoorbeeld regen, maanlicht, koude en sneeuw. Daarvoor legt hij een heel circus aan meetapparatuur aan rond de boom die op weerstand stuit bij de conciërge.

Een psychedelisch feest van beelden en kleur

De film bevat heel veel natuurbeelden en weergaven van meettechnieken die een feest zijn om de film te bekijken. De film begint daar al mee, als de hersengolven van een baby worden gemeten die kijkt naar een poppenkastspel. De Gingko zien we met lenteblaadjes, in hoogzomer, het ontspruiten van kiemen, de uil die er woont. De torretjes, de bijen, de hortus, waarin de boom staat. Alleen daarom al is de film de moeite van het bekijken waard.

Meten is weten?

De studente Grete komt in aanraking met de in 1908 nieuwe techniek van de camera. Zij gebruikt die eerst om allerlei planten en plantdelen van heel dichtbij te fotograferen. Hannes slaat aan het improviseren met het project van zijn vriendin om de gemoedsbewegingen van een geranium te proberen om te zetten in een meetbare uitslag op papier. De professor hangt de Gingko vol met sensoren die prachtige golvende bewegingen vormen op een beeldscherm. Zou deze apparatuur echt zijn? Van de fotocamera nemen we dat aan. Maar de sensor die het gevoelsleven van de geranium moet vastleggen? Of de sensoren die de reacties van de Gingko ‘lezen’? De valkuil is dat je teveel gaat letten op het werkelijkheidsgehalte van al dat onderzoek en de techniek van de meetapparaten.

Filosofische vraagtekens

Het lijkt niet belangrijk of die techniek nu echt is of niet. Of misschien juist wel? Wat bedenken we niet allemaal om de wereld om ons heen te doorgronden? Draait het niet allemaal om het willen weten, onze hersenen? We willen processen tastbaar maken. We willen bewijzen dat iets bestaat. Gaat het eigenlijk niet veel meer over niet te vatten ervaringen en gevoelens? Om niet te peilen werelden van dieren, planten en mensen die toch zo verweven zijn met elkaar? De film roept dit soort vragen op.

Silent Friend is te zien in diverse bioscopen in het hele land te vinden via de filmladder. De film kun je nog niet streamen.

Lees meer

We houden bij Meerdanvijftig van bijzondere films. Zo was de kijktip van vorige week Dandelion’s Odyssee, een visueel verbluffende, woordloze animatiefilm over de reis van paardebloempluizen. Maar we zijn ook dol op Nederlands drama. Zoals de Gouden Film Champagne of de tvserie Rust en vreugd. Meer kijktips? Klik dan hier.