Wonen en zorg samen in wijk voor alle leeftijden

Veel senioren wonen in een huis dat niet meer bij ze past, omdat de kinderen zijn uitgevlogen of traplopen lastig wordt. Doordat Nederland vergrijst, verdubbelde het aantal 65-plussers dat een eigen woning heeft tussen 2006 en 2024 naar bijna 2 miljoen. Maar sommigen kunnen of willen daar niet voor altijd blijven. Maar wat dan? Karin de Lange schreef daar eerder het verhaal Verhuizen van groot naar beter over, omdat de woningnood roept om doorstroming van ouderen. Ze vraagt zich af wat er gebeurt als zij of haar partner hulpbehoevend worden. Ze sprak erover met architecte Agnes Schneiders, gespecialiseerd op het gebied van wonen en zorg.

Ervaring als architect én verpleegkundige

Een combinatie van wonen en zorg lijkt goed voor ouderen aan het eind van hun leven. Maar zal dat dan zijn in een woonvorm met interne zorg of zelfstandig wonen met zorg om de hoek? Agnes Schneiders werkt met een schat aan ervaring als architecte in haar eigen bedrijf AMS Architectuur maar ze heeft ook lange ervaring als verpleegkundige. De combinatie van zorg en wonen is haar passie. Ze heeft een open oog voor de maatschappelijke ontwikkelingen en stak haar licht op in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Nu brengt ze advies uit aan gemeenten, zorginstanties en woningbouwverenigingen over hoe zorg en wonen voor ouderen valt te combineren. Ze verdiepte zich in nieuwe projecten maar ook in al bestaande projecten. De aangewezen persoon om vragen te stellen over haar ideeën op dit gebied.

Wonen en zorg in de buurt

Wat is je visie op zorg voor ouderen?

“Mijn visie gaat uit van zorg tijdens de hele levensloop. Gedurende je leven heb je zorg nodig en geef je zorg. Dat hangt af van de fase van je leven waarin je verkeert. Als kind én als oudere op hoge leeftijd heb je zorg nodig. Maar ook als je kinderen hebt, zorg je voor je kinderen. Als je ouders in hun laatste levensfase belanden, geef je die ook zorg. Gezinnen met jonge kinderen zijn juist in de drukste fase van hun leven. Grootouders helpen vaak hun kinderen met de zorg voor de kleinkinderen. De praktijk leert ook dat hulpbehoevende ouderen de meeste steun vinden bij mensen van middelbare leeftijd. En dan zijn er nog de mensen die gedurende hun leven met chronische ziekte en handicaps worstelen en ook hulp nodig hebben.

Mantelzorg

Mantelzorgers kunnen hun vrienden of buren zijn maar ook broers of zussen. In de toekomst zal allerlei mantelzorg door het tekort aan zorgverleners nog veel meer nodig zijn dan nu. Als je deel uit maakt van een grote kring aan vrienden en familie in de buurt is hulp gemakkelijker te krijgen. Wonen in een buurt waar je vertrouwd bent en mensen kent, helpt tegen eenzaamheid en geeft kans op het krijgen van hulp. Dat geldt dus voor mensen in allerlei leeftijdsfasen en bij allerlei hulpbehoevendheid. Zorg hoort dus niet alleen bij ouderdom maar bij het hele leven.”

Gespikkeld wonen

Er worden nu veel particuliere zorgflats aangeboden in nieuwbouwpanden, waar ouderen bij elkaar wonen. Vind jij dat ouderen het beste bij elkaar in een gebouw kunnen wonen of in een buurt of gebouw met ook jongeren en gezinnen om hen heen?

“Leeftijdsbestendig wonen betekent dat je woont op een plek waar je in alle leeftijdsfasen kunt wonen. Ouderen willen niet alleen maar bij elkaar wonen maar ook met mensen in alle leeftijdsfasen door elkaar. Dat noem ik gespikkeld wonen. Dat maakt de visie op zorg in alle leeftijdsfasen die ik op het oog heb, mogelijk. Dit door elkaar wonen vraagt in nieuwbouwprojecten een verscheidenheid aan woningtypen. Gezinswoningen en kleine woningen voor jongeren of juist ook ouderen. Woningen voor ouderen behoeven aanpassingen om zorg aan huis te kunnen geven. Het helpt dan als op een later tijdstip de gezinswoning weer gesplitst kan worden in twee appartementen of dat twee appartementen later weer samengevoegd kunnen worden tot één gezinswoning. Het is helemaal ideaal als zorg niet alleen in woningen voor ouderen mogelijk is maar in alle woningen. Dat vergt aanpassingen. Maar het maakt ook meteen meer woningen mogelijk voor tijdelijke of langdurig gehandicapten.”

Aanpassingen

“Sommige woningen hebben te smalle doorgangen voor rolstoelen. De ruimte in de wc en badkamer is vaak niet groot genoeg om ook nog door iemand geholpen te worden. Woningen zijn zorgbestendig als ze geen drempels hebben. Een ander voorbeeld is een verstevigd punt in het plafond. Dat kun je dan gebruiken voor een tillift om mensen op het toilet of in een bad te helpen. Maar het kan ook worden gebruikt voor een schommel voor kinderen. Op die manier kun je écht spreken van leeftijdsbestendig wonen. Naast allerlei woningtypen in bouwblokken zou het ideaal zijn als je binnen je eigen vertrouwde buurt kan verhuizen naar een zorgwoning op het moment dat je die nodig hebt.”

Wooncoöperaties

“Ik vind het een veelbelovende ontwikkeling dat mensen zich gaan organiseren in wooncoöperaties. Daardoor kunnen ze in eigen beheer hun huurwoningen bouwen. Ze overleggen met elkaar wat hun wensen zijn en vormen zo al een hechte gemeenschap. De woningen kunnen op die manier ook goedkoper worden gebouwd, omdat er geen winst gemaakt hoeft te worden. Sommige gemeenten steunen deze ontwikkeling door regels te versoepelen en ook de overheid kijkt naar wat ze kan doen om deze ontwikkeling aan te moedigen. Soms zijn het gemengde leeftijdsgroepen, soms alleen ouderen die zich op deze manier organiseren en als woongroepen voorzieningen delen. Het gaat dan vooral om het vormen van een gemeenschap waarvan de leden elkaar steunen, zoals de inmiddels bekende Knarrenhoven door het land heen. Een gemeenschappelijke ruimte kan broodnodige onderlinge contacten stimuleren.”

Zorghub

Vraag: hoe denk je dat zorg en wonen het best kan worden georganiseerd?

“Zorg voor ouderen zou in elke buurt of wijk zichtbaar en bereikbaar moeten zijn. Het biedt voordelen als ouderen bij elkaar wonen. Zorgverleners kunnen zonder tijdverlies gemakkelijk van de een naar de ander. Ouderen die nog kunnen lopen, kunnen dan dichtbij zorg vinden. Zorgcentra zijn dan tegelijkertijd een ontmoetingspunt in de buurt. Op die manier kunnen zulke centra eenzaamheid doorbreken en mensen met elkaar in contact brengen. Ik zou graag in elke wijk een zorghub zien voor 24-uurszorg , waar wijkverpleging en verzorgenden bij elkaar in één gebouw zitten. Andere voorzieningen zouden daar ook gehuisvest kunnen zijn. Dat kan alleen bereikt worden door samenwerking.

Vertrouwdheid tussen mantelzorgers en hulpverleners

Woningbouwvereniging, zorgorganisaties en gemeente kunnen het best met elkaar overleggen om dit te bereiken. Er bestaat in Amsterdam al een overzichtskaart, zicht op zorghuisvesting, waar zorginstellingen in buurten aanwezig zijn. Zo wordt duidelijk waar in andere wijken eventueel instellingen samen kunnen gaan op één centraal adres. Mantelzorgers hebben ook baat bij ondersteuning door zorgverleners. Het liefst is er vertrouwdheid en bekendheid tussen mantelzorgers en professionele hulpverleners. Binnen zo’n zorghub in elke wijk zou dat contact er kunnen zijn.”

Een gewaarschuwd mens

Agnes’ visie op zorg en haar ideeën over wonen met zorg in de buurt spreken mij aan. Zij vroeg mij op haar beurt naar mijn huis of dat zorgbestendig is en waar ik zorg kan vinden in mijn buurt. Die vragen confronteerden mij met mijn eigen situatie en dat die nog verre van leeftijdsbestendig is. Ook weet ik niet precies hoe ver of dichtbij zorg bij mij in de buurt te vinden is. Laat staan wie mij later mantelzorg kan verlenen. Iets om over na te denken. Een gewaarschuwd mens telt voor twee!

Meer lezen

Meerdanvijftig.nl was bij de opening van het eerste Knarrenhof, waarin mensen naar elkaar omkijken is inmiddels al een initiatief dat 15 jaar geleden het licht zag. Marlies Mielekamp schreef ook over het gegeven dat een leeftijdsbestendige woning zelden in de huursector is te vinden. En ze interviewde Thea Volmeijer, die gelukkig is in haar woongroep.

Openingsfoto: Prijsvraag Who Cares, een 3d impressie met integratie van ‘zorghub’ met betrekking tot zorgeloos wonen.