Elke week geven we op Meerdanvijftig.nl een tip om naar te kijken. Na 30 jaar is de documentaire Het ondergronds orkest opnieuw digitaal gerestaureerd in de bioscoop. De film van de helaas te vroeg overleden Heddy Honigmann laat zien dat muziek te allen tijde troost biedt, schrijft Karin de Lange.
Onder de indruk
Opnieuw raak ik, 30 jaar nadat ik de film voor het eerst zag, onder de indruk van Het Ondergronds Orkest. De documentaire volgt muzikanten uit diverse landen die in de metro in Parijs spelen. Zij vormen het Ondergronds Orkest uit de titel. De film laat ze zien als ze hun instrumenten bespelen in de metro. Heddy Honigmann legde in interviews ook hun huizen en levensverhalen vast.
Muziek
De introductie van de muzikanten is de muziek die je ze ziet maken in de tunnelbuizen. Denk niet aan gitaristen die enkele akkoorden uit een slechte gitaar rammelen. We zien een harpist in een tunnel met het enorme muziekinstrument en een band van een gitarist, zanger en bassist die in een metrorijtuig blues spelen. De immigranten bieden het brede palet aan muziekstijlen uit de landen waar ze vandaan komen. Onder hen ook klassiek geschoolde muzikanten. We zien bijvoorbeeld een strijkersensemble op de binnenplaats van een paleis en onder de bogen van een beroemde Parijse straat.
Tijdsbeeld
Het ondergronds orkest laat zien wat er de afgelopen 30 jaar in de wereld is veranderd. Niet zozeer Parijs, vooral de omstandigheden voor immigranten zijn veranderd. Het is er nog slechter voor hen op geworden. Hoopvol is te zien hoe muziek de immigranten hielp, maar ook hoe die muziek de naargeestige omgeving van de ondergrondse tunnels van de metro verlevendigt en menselijker maakt.
Waan je in Parijs
Voor degenen die Parijs ooit bezocht hebben, is de film een feest der herkenning. Het is een spel om de locaties te herkennen en het voelde achteraf alsof ik er daadwerkelijk even was geweest. De metro-ingangen met het bekende, mooie Art Nouveau-logo, de brede boulevards, de huizen tot zes hoog met de bekende smeedijzeren balkonnetjes, de Opéra, de platanen….
Maar toch anders…..
Het Parijs in Het ondergronds orkest is het Parijs van de jaren negentig. En dat is goed te merken. Sinds die jaren heeft Parijs evenals Amsterdam een grondige verandering ondergaan. De huizen zijn opgeknapt. Er zijn geen verwaarloosde afbladderende gevels meer zoals ze in de documentaire nog zijn te zien. De winkels zijn luxe. De oude buurten waar minderbedeelde Parijzenaars woonden, zijn buurten voor de rijken geworden. De film kondigt die verandering al aan, als de harpist met zijn gezin zijn woning moet verlaten, omdat zijn huurcontract niet wordt verlengd. Deze Parijzenaars wonen nu in de verslonsde banlieues.
Troost en schrikbeeld
De verhalen van de immigranten in Het ondergronds orkest bieden zicht op de conflicten die er toen in de wereld waren. Ook toen was er sprake van vervolging en gruwelijkheden. Acht jaar ervoor was de Muur tussen Oost- en West-Duitsland gevallen. Het gaf Roemenen, Polen en andere voormalige Oostblokkers de kans naar het Westen te gaan.
Het strijkersensemble in de documentaire komt uit het Roemenië van Ceausescu, de gevallen dictator. Een Algerijn heeft het over de nu vergeten Vuile Oorlog. Deze burgeroorlog woedde tussen 1990 en 2002 en telde ongeveer 150.000 slachtoffers. Eén van de muzikanten is die oorlog ontvlucht. En dan zijn er nog de Afrikaanse immigranten, ook toen voornamelijk illegaal. Een analfabete zangeres vertegenwoordigt deze groep in Het ondergronds orkest. Zij redt zich door de hulp van legaal verblijvende landgenoten. En dan waren er in de jaren zeventig veel Vietnamezen die als bootvluchtelingen in Parijs beland. De conclusie dat het nu erger is dan toen is niet meer gerechtvaardigd als je deze film hebt gezien. Een schrale troost. Kennelijk lukt het na bijna dertig jaar nog steeds niet de wereld veiliger te maken…..Gelukkig is er nog wel altijd de troost van de muziek. Zoals die van Het ondergronds orkest.
De documentaire Het Ondergrands Orkest is te zien in bioscopen door het hele land en op het streaming platform Picl
Meer kijktips
Heddy Honigmann maakte ook een humoristisch portret van 100-jarigen: 100Up. En over de bijzondere band tussen mens in dier in Buddy. Stella Ruisch is enthousiast over de 3Dfilm Avatar, Fire and Ash en vindt dat je de serie Na de vuurwerkramp beslist moet bekijken en over Voor de meisjes schrijft ze dat die Nederlandse film een Oscar verdient. Marlies Mielekamp is fan van het programma BinnensteBuiten en klom in de pen omdat ze vindt dat het moet blijven.
