In de afrondende fase voor de opening van de overzichtstentoonstelling van de Japanse kunstenares Yayoi Kusama, overleed zij onverwachts op 14 augustus 2026 op 97-jarige leeftijd. Wie was zij en wat maakte haar tot wereldberoemde Koningin van de Polkadot? Dat en meer vertelt kunsthistorica Mirelle Nunes van Kunst uit Zeist aan de hand van haar werken, die nu te zien zijn in het Stedelijk Museum Amsterdam.
De Grote Drie aan het Museumplein
Maar eerst iets over het museum waar de oeuvretentoonstelling van Yayoi Kusama te zien is. Het Stedelijk Museum werd geopend in 1895 aan het Museumplein. Hier toonde men de objecten, die betrekking hebben op de stad Amsterdam en voorwerpen afkomstig uit welgestelde Amsterdamse families. In 2012 werd het meer dan 100 jaar oude gebouw onderworpen aan een grootscheepse renovatie. Er kwam een uitbouw voor meer expositieruimte, die de bijnaam de ‘Badkuip’ kreeg. Het is nu de plek waar we als bezoeker nationale en internationale moderne en hedendaagse kunst aantreffen.
Een andere culturele grootheid aan het Museumplein is het Rijksmuseum. Zij legt zich vanaf 1885 toe op het verhaal van 800 jaar Nederlandse kunst en geschiedenis tot ca. 1900 – Het museum raakte echter al snel overvol. De collectie hedendaagse kunst verhuisde in 1895 naar het net geopende Stedelijk Museum. Vanaf jaren 1920 begon zij zich steeds exclusiever op de moderne kunst te richten. Zo kon het dat het Stedelijk in de 20e eeuw uit zou groeien tot dé plek voor moderne en hedendaagse kunst en vormgeving.
Tenslotte de derde prominente cultuurpijler is het Van Gogh Museum. Dit museum werd opgericht in 1973, door de erfgenamen van Vincent Van Gogh. De focus ligt hier op het werk van Vincent van Gogh. Zo vullen de drie musea elkaar mooi aan, met elk zijn eigen specialisme aan het plein.
Europese samenwerking
Het Stedelijk werkte voor deze oeuvretentoonstelling over Kusama nauw samen met twee toonaangevende Europese kunstinstellingen: Fondation Beyeler uit Bazel en Museum Ludwig uit Keulen. Gezamenlijk optrekken heeft zo zijn voordelen in deze tijd; denk aan kosten besparen, een breder publiek bereiken en kennis en collectie delen. Het werd een ambitieuze tentoonstelling, waarin het werk van Kusama in volle omvang te zien en te ervaren is.
Een leven lang kunst
De Japanse kunstenares wordt gezien als één van de meest invloedrijke en vernieuwende kunstenaars van de 20e en 21e eeuw. Ze had het vermogen om haar beeldtaal steeds opnieuw te transformeren, waardoor een breed en ook jong publiek zich in haar werken blijft herkennen. Haar boodschap van liefde, vrede en oneindigheid -verpakt in haar kenmerkende polkadots, pompoensculpturen en Infinity Mirror Rooms-, klonk meer dan zeventig jaar door in haar werken: van de jaren vijftig tot aan ons huidige socialmedia-tijdperk.
Koningin van de Polkadot
Stippen, stippen overal, als uiting van haar eigen ervaringen en gevoelens, tegelijkertijd fungerend als spiegels van haar innerlijke zelf én als boodschapper aan de buitenwereld. Kusama’s vormende jaren, getekend door een strenge, Japanse opvoeding, de Tweede Wereldoorlog en een persoonlijke strijd, kenmerkte zich door o.a. hallucinaties.
Kunst maken bleek de enige remedie en uitte zich in het repetitief schilderen van bloemen- of stippenpatronen.
Flower Power-tijd
In haar vroege Infinity Net-schilderijen (1959, New York) schilderde ze minutieuze, obsessieve boogjes die een hypnotiserend en grenzeloos oppervlak vormden in sobere, witte en zwarte tinten. Maar ook soft sculptures (fallische uitsteeksels) gemonteerd op meubels, schoenen, boot e.d. en provocerende happenings op prominente plekken om aandacht te krijgen voor haar boodschap voor vrede en liefde.
Back home
Na haar terugkeer naar Japan en vrijwillige opname in een psychiatrische instelling begin jaren 70, ontwikkelde haar werk naar een monumentale popart-stijl die opvalt door een meer contrasterend kleurenpalet.
De pompoen werd haar handelsmerk
Vanaf de vroege jaren 80 werden pompoenen haar absolute handelsmerk. Kusama zag de pompoen als een soort zelfportret: warm, menselijk en troostrijk. De pompoen werd bedekt met strakke banen van zwarte stippen van verschillende groottes variërend van ware grootte tot gigantische buitensculpturen van glasvezel, zoals haar beroemde pompoen op het Japanse kunst-eiland Naoshima.
Sleutelwerk
Hoewel ze in de jaren 60 al experimenteerde met spiegelkamers, perfectioneerde ze deze installaties vanaf de jaren 90. Infinity Mirror Rooms zijn kamers die je als bezoeker helemaal omhullen met kleur, licht en oneindige reflecties. Voor deze tentoonstelling ontwierp Kusama speciaal ‘The Hope of the Polka Dots …’. Haar 25e spiegelkamer.
Tenslotte
In haar latere jaren maakte Kusama gigantische bloemsculpturen in felle neon- en primaire kleuren. Deze beelden (vaak van aluminium of polyester) hebben golvende, organische vormen en zijn uiteraard volledig bedekt met contrasterende polkadots.
Vanaf 2009 hield zij zich bezig met grote projecten als My Eternal Soul, 900 unieke schilderijen in felle, ongemengde kleuren. Hierin zien we combinaties van netpatronen, gestileerde golven, herhalende gezichten, ogen en cellen in het kloeke formaat van 2 x 2 meter.
Meer weten?
Volg de kunstlezing van Mirelle Nunes als ideale voorbereiding op je museumbezoek of gewoon als inspirerend verhaal. Achteraf online terugkijken kan ook.
De kunstlezing vindt plaat op donderdag 19 november 2026 om 10.00 uur in het Walkartcentrum in Zeist.
Voor meer informatie en aanvraag terugkijklink: www.kunstuitzeist.nl.
Openingsbeeld: perskit Stedelijk Museum Amsterdam. Overige foto’s: Mirelle Nunes.
Lees meer
Mirelle Nunes schreef eerder over Marina Abramovic in ditzelfde museum. Daarnaast las u vorige maand wellicht haar blog over de tentoonstelling ‘Chez Matisse’, die nog te zien is t/m 14 februari 2027 in H’ART Museum Amsterdam, over de Franse kunstenaar Henri Matisse en zijn zoektocht naar pure kleur en expressie.
