Iris van Herpen geeft vorm voor zintuigen

Overzichtstentoonstelling ‘Sculpting the Senses’ in Rotterdam

De Nederlandse modeontwerper Iris van Herpen (1984) opende in 2023 haar retrospectieve tentoonstelling ‘Sculpting the Senses’ in Parijs. Nu is deze tentoonstelling, na Parijs, Brisbane en Singapore, ook te zien in Kunsthal Rotterdam. Kunsthistorica Mirelle Nunes van Kunst uit Zeist leidt de lezer rond bij de ‘zintuiglijke ervaring’ van haar 100 iconische creaties.

Het universum van Iris van Herpen

Iris van Herpen groeide op in Wamel, een klein dorpje aan de Waal bij Nijmegen. Daar werd de basis gelegd voor haar latere modeontwerpen. De natuurlijke omgeving van het water van de rivier met zijn uiterwaarden hebben grote invloed op haar ontwikkeling. Net als de beweging door dans en ballet als jong meisje. Het maakt dat zij het lichaam ziet als een van haar muzen. Voor haar is dat de stuwende kracht om door beweging en transformatie een levend kunstwerk te creëren. Tenslotte is het materiaal zelf een derde muze van Iris. Het maakt dat de ontwerpster de motor is achter onderzoek naar vele (soms niet eerder ontdekte) mogelijkheden van materialen.

Parijs, het centrum voor de mode

Op haar 22^ste werd het werk van Iris al op waarde geschat door de Franse Chambre Syndicale de la Couture Parisienne. Vanaf dat moment mag zij haar eigen modehuis oprichten in Parijs. Eén van de voorwaarden om als haute couturier door het leven te gaan, is het onder de knie hebben van het traditionele vakmanschap van exclusieve, handgemaakte kleding. Bovendien dient ze een atelier aan te houden met tenminste 20 werknemers. En tweemaal per jaar een nieuwe collectie te presenteren van minimaal 50 originele ontwerpen. Veel beroemdheden uit de popindustrie (zoals Beyoncé, Björk en Lady Gaga) kiezen daarna al snel voor de opvallende door Iris voor hen op maat ontworpen (en gemaakte) creaties.

Zo valt de IJslandse zangeres Björk op door sculpturale vormen, gemaakt van duizenden pvc-stroken in de zgn. ‘Slangenjurk’. Bij het dragen bewegen de buizen alsof het levende slangen zijn, die om de draagster heen ‘krioelen’. Of de Amerikaanse popster Lady Gaga, die een jurk draagt die de structuur heeft van koraal diep in de zee. Niet alleen popsterren zijn onder de indruk van Iris’ ontwerpen. Ook onze koningin Maximá draagt een bijna huidkleurige creaties uit ‘Roots of Rebirth’ bij de opening van Iris’ retrospectief in Parijs. Het ontwerp is voorzien van borduur- en plisséwerk; technieken van traditioneel handwerk.

Ontwerpen op intuïtie

Waar modeontwerpers aangeleerd wordt op de academie eerst een ontwerpschets te maken en dan het model uit te werken en de stof te mouleren, werkt Iris eigenlijk precies andersom. Ze begint met het experiment, innovatieve techniek- en materiaalontwikkeling binnen haar vakgebied en gaat vanuit daar ontwerpen. Dit print ze uit op dun papier en drapeert dit over de paspoppen. Zo ziet ze wat het materiaal doet en voert zij een soort ‘dans met de stoffen’ uit. Op deze manier bouwt ze intuïtief het werk op, zodat het later gedragen kan worden als een jurk. Daarna wordt de ontwerpschets pas gemaakt.

In een replica van haar atelier in Amsterdam is dit hele proces uitgelicht in beeld en geluid.

Grensverleggende technologieën

Het werk van Iris gaat over de symbiose van het leven met de natuur. Om die tot uitdrukking te brengen, zoekt zij de samenwerking op met wetenschappers, technici en kunstenaars. Met afvalplastic van de stranden en de zee maakt ze een delicate jurk, gesneden met een laser uit het plastic. Of de sculpturale ‘Skelet-jurk’ die niet aan de binnenkant van het lijf, maar aan de buitenkant wordt gedragen, als een soort pantser. Deze en een draagbare plons water uit de ‘Crystallazation’-collectie in 2010 zijn gecreëerd met een 3D-printer en een sterke, kunststof. Zo slaagt Iris erin schijnbaar ongrijpbare dynamiek van water en beweging vast te leggen in een creatie.

Aan deze iconische ontwerpen is een soms jarenlange weg vooraf gegaan van geduldig blijven proberen om iets dat onmogelijk lijkt, uiteindelijk mogelijk te maken.

Jurk die licht geeft zonder stroom

Hoe maak je een creatie die zo gemaakt is, dat als deze gedragen wordt licht geeft? Dat laatste experiment van Iris slaagde in een jurk gemaakt van 125 miljoen algen. De alg ‘zeevonk’, die als een soort ‘glow in the dark’ met fluorescerend effect oplicht bij beweging in het water. De jurk is ‘ontworpen’ samen met biodesigner en technisch expert Chris Bellamy en is meer te vergelijken met een levend ecosysteem. Om de jurk te kunnen maken, werden de algen maandenlang verzorgd binnen de mal van de uiteindelijke creatie. Om het ontwerp te kunnen blijven dragen, moeten de temperatuur en de luchtvochtigheid zo op elkaar zijn afgestemd, dat de algen in leven blijven. Een hele uitdaging!

Haute couture of beeldende kunst

De haute couture stukken van Iris van Herpen gaan in ‘Sculpting the Senses’ een dialoog aan met hedendaagse kunstwerken van tijd- en vakgenoten. Bijvoorbeeld met de kinetische sculpturen van Casey Curran, de wandsculptuur van verschillende soorten draad op doek van Janaina Mello Landini en de sierlijke hangende houtsculptuur van Joseph Walsh. Door verschillende vormen van mode, kunst en ambacht zien we hoe Iris een toekomst schetst waarin een echte samenwerking ontstaat tussen mens, technologie en natuur.

Meer weten?

Mirelle Nunes vertelt graag meer – zowel online als in de zaal in Zeist- over het unieke en onuitputtelijke talent van de couturier èn kunstenaar Iris van Herpen, waarin mode, hedendaagse kunst, design en wetenschap samenkomen. Deze kunstenaar van wereldniveau weet de grenzen van de haute couture met iedere nieuwe show weer verder op te rekken met haar bijzondere creaties.

De kunstlezing over ‘Sculpting the senses’ geeft zij op donderdag 12 februari 2026 om 10.00 uur in het Walkartcentrum in Zeist. Voor meer informatie: www.kunstuitzeist.nl

Meer lezen

Mirelle Nunes richt haar schijnwerper regelmatig op kunst uit heden en verleden. Zo schreef ze laatst over de Roemeense vernieuwende beeldend kunstenaar Brancusi, waarvan de tentoonstelling nog tot en met 18 januari te zien zal zijn. Maar ook over de zojuist afgelopen tentoonstelling ‘Grand Tour’ in het Mauritshuis in Den Haag.

Openingsfoto: de replica van het atelier van Iris van Herpen. Foto’s: ©Mirelle Nunes, tenzij anders vermeld.