Kunsthistorica Mirelle Nunes van Kunst uit Zeist neemt je deze keer mee naar Stedelijk Museum Schiedam. Dit museum timmert flink aan de weg met spraakmakende tentoonstellingen over moderne en hedendaagse Nederlandse beeldende kunst.
Stedelijk Museum Schiedam
Om het jaar laat het museum zijn licht schijnen op een internationale kunstenaar. Zo was er in 2023-24 een tentoonstelling gewijd aan de Nederlandse jaren van de wereldbekende Japanse kunstenaar Yayoi Kusama (1929). Zij is bekend van haar obsessieve gebruik van polkadots (stippen) en gestippelde pompoensculpturen.
Dit jaar opende het museum op de Dag van de Lente de eerste expositie ooit, waarin het werk van de Franse kunstschilder Yves Klein (1928–1962) in relatie met zijn schilderende familieleden wordt gezet èn de band die elk van hen had met Nederland. De verschillende werken van zijn vader Frits, zijn moeder Marie Raymond en zijn echtgenote Rotraut Uecker worden in relatie met de ongeveer 30 werken van Yves getoond.
Wie is Yves Klein?
Yves Klein wordt vaak herinnerd als de kunstenaar van zijn monochroom blauwe doeken; schilderijen bestaande uit één kleur. Hij wordt gezien als een visionair die de kunst losmaakte van haar traditionele vorm, lijn, kleur en compositie. Maar achter deze iconische figuur schuilt een netwerk van familierelaties die zijn leven en werk mede vormgaven, zoals die van zijn vader Frits, zijn moeder Marie en zijn echtgenote Rotraut. Zij waren alle drie zelf ook kunstenaar en keken ‘bij elkaar in de keuken’.
Foto zaalimpressie: Yves Klein’s Antropometrie, 1960, vrouwelijke gestalte fungeert als levende penseel.
Yves Klein: de kunstenaar van het oneindige blauw
Yves Klein verwierf faam door het gebruik van zijn kenmerkende kleur, International Klein Blue (IKB). Voor Klein was blauw geen gewone kleur, maar een symbool van het oneindige en het immateriële. Zijn werk draaide om het idee dat kunst niet alleen zichtbaar, maar ook voelbaar en ervaarbaar moest zijn. Hij was in zijn eigen tijd al een zeer bekende figuur in de Europese kunstwereld.
Hij experimenteerde in de tijdgeest van de jaren ’60 met performances. Dat waren optredens van zgn. levende schilderijen, waarbij Yves zijn -vooral vrouwelijke- modellen als “penselen” liet fungeerden. Klein was zijn tijd ver vooruit en legde een belangrijke basis voor conceptuele kunst en performancekunst. Ook het bevriende kunstenaarsechtpaar Jean Tinguely en Niki de Saint Phalle maakte in deze jaren eveneens naam met hun spectaculaire en grensverleggende live-performances.
Frits: de mysterieuze schakel
Over vader Frits Klein (1898-1990) kunnen we zeggen dat hij een figuratieve schilder is met Nederlandse roots. Hij werd geboren in Nederlands-Indië en kwam -zoals dat toen gebruikelijk was- op 6-jarige leeftijd naar Nederland voor een Europese opvoeding. Hij bleek talent te hebben om met kleur te werken. Toen hij 20 jaar was, vertrok hij naar Parijs waar hij een kunstenaarsopleiding volgde. Zijn werk kenmerkt zich door droomachtige scènes en intense kleuren. Hij wordt de schilder van het licht genoemd.
Als vader voor zijn zoon Yves wordt hij vaak gezien als een stille kracht achter de kunstenaar: meer in de functie van klankbord en iemand die bijdroeg aan de intellectuele voedingsbodem van zijn zoon.
Het werk van Frits was lange tijd onderbelicht geweest; zijn grote doorbraak in Nederland komt pas na zijn 70e verjaardag met een tentoonstelling in Amsterdam.
Marie: de menselijke kant van de kunstenaar
Moeder Marie (1908-1988) was een succesvol Franse abstracte kunstenares in het naoorlogse Parijs van 1950. Als criticus voor het Nederlandse tijdschrift ‘Kroniek van Kunst en Kultuur’ en organisator van de wekelijkse bijeenkomsten ‘Lundi de Raymond’ – bij de Klein’s thuis- maakte dat zij een belangrijke schakel was tussen de Nederlandse en de Parijse kunstwereld. Marie en Yves hadden een nauwe band en waren emotioneel bij elkaar betrokken.
Rotraut: partner en artistieke bondgenoot
Rotraut Uecker (1938), de weduwe van Yves, is een Duits-Franse beeldend kunstenaar. Zij ontmoetten elkaar in de late jaren 1950 en werd al snel zijn partner in crime.
Na Klein’s vroege dood in 1962 heeft Rotraut een cruciale rol gespeeld in het bewaren en promoten van zijn nalatenschap. Daarnaast ontwikkelde zij haar eigen artistieke praktijk, vaak gekenmerkt door sculpturen en een sterke fascinatie voor de kosmos en het universum, elementen die we ook terugzien in het werk van Yves.
Familie, vriendschap en nalatenschap
Hoewel Yves Klein vaak wordt gezien als een kunstenaar met ongekende kwaliteiten, laat de tentoonstelling de artistieke kruisbestuiving binnen die relaties van mensen om hem heen zien. Juist hun gedeelde passie voor kleur, licht en de kosmos zorgt ervoor dat de bezoeker een prettige synergie waarneemt tussen deze vier familieleden c.q. kunstenaars. Het zou haast een persiflage kunnen zijn op het spreekwoord ‘Achter elke succesvolle kunstenaar staat een sterke familie’.
Meer weten?
Mirelle Nunes vertelt graag meer – zowel online als in de zaal in Zeist- over deze kunstenaar van wereldniveau en zijn intense blauwe monochroom, de kleur International Klein Blue (IKB).
De kunstlezing geeft zij op donderdag 16 april 2026 om 10.00 uur in het Walkartcentrum in Zeist. Voor meer informatie: www.kunstuitzeist.nl
Bijschrift openingsfoto: overzicht van tentoonstellingszaal ‘Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie’, Stedelijk Museum Schiedam; afgebeelde werken van links naar rechts: Yves Klein, Frits Klein, Marie Raymond, Rotraut. Foto: Mirelle Nunes.
Meer lezen
Mirelle Nunes richt haar schijnwerper regelmatig op kunst uit heden en verleden. Zo schreef ze laatst over de overzichtstentoonstelling van Iris van Herpen, en over de Roemeense vernieuwende beeldend kunstenaar Brancusi. Maar ook over de tentoonstelling ‘Grand Tour’ in het Mauritshuis in Den Haag.
